Glossary

Land terminology glossary

129 terms you meet in the title deed, the zoning certificate and the sale process — plain definitions, expanded abbreviations and the pairs people most often mix up.

This glossary is for information only and is not legal advice. For official matters consult the relevant municipality, land registry or agency — the binding document is the one they issue.

Terms and definitions are given in Turkish: these are Turkish legal terms of art (ifraz, kat irtifakı) and inventing English equivalents would misrepresent the land register.

#

2/B arazisi: Orman niteliğini yitirdiği tespit edilip orman sınırları dışına çıkarılmış alan. Özel kanunla satışa açılmıştır, tapu durumu ayrıca incelenmelidir.

A

Acele kamulaştırma: Kanunda sayılan ivedi hâllerde, bedel tespiti sonradan yapılmak üzere taşınmaza el konulması usulü.
Ada: Kadastroda, çevresi yollar veya doğal sınırlarla kuşatılmış parsel topluluğuna verilen numara. Bir adanın içinde birden çok parsel bulunur.
Aplikasyon: Tapudaki parsel sınırlarının arazide zemine işaretlenmesi. Kadastro müdürlüğünce ücretli olarak yapılır; komşu sınır anlaşmazlıklarında ilk adımdır.
Arazi: İmar planı dışında kalan, çoğunlukla tarımsal nitelikli taşınmaz.
Arazi kullanım kabiliyet sınıfı: Toprağın tarımsal kullanıma uygunluğunu I–VIII arası derecelendiren sınıflandırma. I. sınıf en verimli, VIII. sınıf tarıma elverişsizdir.
Arsa: İmar planı içinde kalan, üzerinde yapı yapılabilen parsel.

B

Bağ: Üzüm yetiştirilen arazi vasfı.
Bahçe: Meyve ağacı veya sebze yetiştirilen arazi vasfı.
Beyan: Tapu kütüğünde taşınmazın fiilî/hukukî durumunu bildiren kayıt (yapı kayıt belgesi, kamulaştırma şerhi, muhdesat gibi).

C

Cins tashihi: Tapudaki niteliğin fiilî duruma göre düzeltilmesi (ör. üzerine bina yapılan tarlanın 'arsa'ya çevrilmesi).

Ç

Çayır: Doğal olarak ot veren, biçilmeye elverişli alan.
ÇEDÇevresel Etki Değerlendirmesi: Belirli yatırımların çevreye etkisinin önceden incelendiği zorunlu süreç.
Çevre düzeni planı: Genellikle 1/100.000 ölçekli, bölge ölçeğinde arazi kullanım kararlarını veren üst ölçekli plan.

D

Değer artış kazancı vergisi: Taşınmazın belirli süre içinde elden çıkarılmasından doğan kazanca uygulanan gelir vergisi. Süre ve istisnalar için güncel mevzuata bakılmalıdır.
Dekar (da): 1.000 m². Tarım arazilerinde yaygın kullanılır.
Dijital vitrin: Parselin videosu, künyesi ve haritasıyla birlikte paylaşılabilir tek bağlantıya dönüştüğü sayfa.
Diri fay: Yakın jeolojik dönemde hareket etmiş, deprem üretme potansiyeli olan fay. Resmî kaynağı MTA diri fay haritasıdır.
DOPDüzenleme Ortaklık Payı: Parselasyon sırasında yol, meydan, park, otopark ve yeşil alan gibi ortak kamu alanları için parselden BEDELSİZ kesilen pay. İmar Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca düzenlemeye giren alanın **en çok %45'i** kadar olabilir.
Dönüm: Günümüzde 1.000 m² (dekar) karşılığında kullanılır. Eski (Osmanlı) dönüm ~919 m²'dir; eski kayıtlarda fark yaratabilir.
DSİDevlet Su İşleri: Su kaynakları, taşkın ve sulama konularında yetkili kurum.

E

Ecrimisil: Bir taşınmazı haksız kullanan kişiden istenen kullanım bedeli (işgal tazminatı). Hazine arazilerinde sık karşılaşılır.
Ekspertiz (Değerleme): Taşınmazın değerinin uzmanca tespiti. Kredi kullanımında SPK lisanslı değerleme şirketi raporu istenir.
Emlak vergi değeri: Belediyenin emlak vergisi hesabında esas aldığı değer. Tapu harcı için taban oluşturur.
Emsal (E): KAKS ile aynı anlamda kullanılır; planlarda çoğunlukla 'E=' biçiminde yazılır.

F

Fay yasak kuşağı: Diri fay hattı boyunca yapılaşmanın kısıtlandığı veya yasaklandığı şerit. Genişliği yapılan çalışmaya göre belirlenir.

H

Haciz: Borç nedeniyle taşınmaza konulan resmî kısıtlama. Haciz varken satış yapılabilir ama alıcı yükü devralır.
Ham toprak: Tapuda işlenmemiş, vasfı belirlenmemiş arazi için kullanılan tanım.
Hazine arazisi: Mülkiyeti Devlete ait taşınmaz. Satış, kiralama veya irtifak yoluyla değerlendirilir.
Hektar (ha): 10.000 m², yani 10 dönüm.
Heyelan alanı: Zemin kaymasının gözlendiği veya beklendiği alan. Afet mevzuatı kapsamında yapı yasağı getirilebilir.
Hisse: Bir taşınmazın birden fazla kişiye ait olması durumunda her malikin sahip olduğu pay (ör. 1/4).
Hisseli tapu: Birden çok malikin pay sahibi olduğu tapu. Arsa payı belirli olsa bile fiilî kullanım alanı tapuda tanımlı değildir; ifraz ya da taksim gerekir.

İ

İcra satışı: Borç nedeniyle taşınmazın icra dairesince açık artırmayla satılması.
İfraz: Bir parselin iki veya daha fazla parsele bölünmesi.
İmar affı: Belirli tarihe kadar yapılmış ruhsatsız/aykırı yapıların kayda alınmasını sağlayan geçici düzenleme. Türkiye'de sonuncusu 2018 imar barışıdır.
İmar barışı: 2018'de, kayıt dışı yapıların yapı kayıt belgesiyle kayda alınmasını sağlayan düzenleme.
İmar durumu belgesi: Belediyenin, bir parselde ne yapılabileceğini resmî olarak bildirdiği belge (çap/imar çapı da denir). Yapılaşma şartlarının tek bağlayıcı kaynağıdır.
İmar fırsat skoru: Uygulama imarı sinyali ile fiyat bandı iskontosunu birleştiren 0–100 arası gösterge. İmar durumu belgesi yerine geçmez.
İmar planı: Bir alanın nasıl kullanılacağını ve yapılaşacağını belirleyen resmî plan. Ölçeğine göre çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planı olarak kademelenir.
İntifa hakkı: Taşınmazı kullanma ve semerelerinden yararlanma hakkı. Mülkiyet başkasında kalır.
İpotek: Bir alacağın teminatı olarak taşınmaz üzerine konulan rehin. Borç ödenmezse taşınmaz sattırılabilir.
İrtifak hakkı: Bir taşınmaz üzerinde başkası lehine kurulan sınırlı ayni hak (geçit, enerji hattı, su hattı gibi). Tapuya şerh edilir ve kullanımı kısıtlar.
İskân (Yapı kullanma izni): Yapının ruhsata ve projesine uygun bittiğini gösteren belge. Abonelikler ve kat mülkiyeti için gereklidir.
İştirak halinde mülkiyet: Elbirliği mülkiyeti. Genellikle miras yoluyla oluşur; paylar ayrılmamıştır, tasarruf için tüm maliklerin birlikte hareket etmesi gerekir.
İzale-i şuyu: Ortaklığın giderilmesi davası. Paydaşlar anlaşamazsa taşınmaz mahkeme kararıyla satılır ve bedel paylaştırılır.

K

KAKS (Emsal)Kat Alanı Kat Sayısı: Toplam inşaat alanının parsel alanına oranı. KAKS 1,50 ise 1.000 m² parselde toplam 1.500 m² inşaat yapılabilir.
Kaks/Taks aşımı: Ruhsata esas plandaki TAKS veya KAKS değerinin üzerinde yapılaşma. Ruhsata aykırılık sayılır; yıkım ve para cezası doğurabilir.
Kamulaştırma: Kamu yararı için taşınmazın bedeli ödenerek idare tarafından alınması.
Kamulaştırma şerhi: Taşınmazın kamulaştırılacağını tapuya bildiren kayıt. Şerh varken satış yapılabilir ama alıcı süreci devralır.
Kapora: Satışın bağlanması için verilen ön ödeme. Hukuki niteliği (cayma parası mı, pey akçesi mi) sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Kat adedi: Planda izin verilen kat sayısı. Genellikle plan üzerinde kısaltmayla gösterilir (ör. 3 kat için 'K3').
Kat irtifakı: Henüz tamamlanmamış yapıda, bağımsız bölümler üzerinde kurulan haktır. Yapı bitip iskân alınınca kat mülkiyetine çevrilir.
Kat mülkiyeti: Tamamlanmış yapıdaki bağımsız bölümün (daire, dükkân) ayrı tapuya bağlanmış tam mülkiyeti.
Kaya düşmesi: Eğimli arazide kopan kaya bloklarının düşme riski taşıdığı alan.
Kentsel dönüşüm: Riskli yapı veya riskli alanların yenilenmesi süreci. 6306 sayılı Kanun (7471 s. K. reformu) kapsamında yürütülür; karar nisabı paydaşların hisseleri oranında salt çoğunluğudur (%50+1) ve bildirimler muhtarlıkta 15 günlük ilanla da yapılabilir.
Kısıtlılık şerhi: Taşınmazın kullanımını sınırlayan idari kayıt (kamulaştırma kararı, imar planı kısıtı, riskli alan gibi). Alım öncesi tapu kaydından mutlaka okunur.
KOPKamu Ortaklık Payı: Okul, cami, sağlık tesisi, kamu binası gibi kamu HİZMET alanları için düzenleme alanından ayrılan kısım. DOP'tan farkı: bedelsiz değildir — bu alanlar ilgili idarece kamulaştırılır ya da bedeli ödenir.
Koridor izleyici: Enerji nakil hattı, yol ve altyapı koridorlarının parsele uzaklığını ölçen, tampon mesafe içindeyse uyaran yüzey.
Koruma kurulu: SİT alanlarında yapılacak işlemlere karar veren kurul. İzni olmadan uygulama yapılamaz.
Kot: Yükseklik referans noktası. Yapının hangi seviyeden ölçüleceği (yol kotu, tabii zemin kotu) plan ve yönetmelikle belirlenir.

L

Likefaksiyon (Sıvılaşma): Suya doygun gevşek zeminin deprem sırasında sıvı gibi davranması. Yapı için ciddi risktir.

M

m² birim fiyatı: Toplam bedelin yüzölçümüne bölünmesiyle bulunan karşılaştırma ölçüsü. Farklı büyüklükteki parselleri kıyaslamayı sağlar.
MEGSİSMekânsal Gayrimenkul Sistemi: TKGM'nin kadastro parsel sınırlarını sunduğu ulusal coğrafi sistem. Parselo, ulusal CBS standartlarına ve veri lisanslama kurallarına uygun parsel geometrisi modelleriyle çalışır.
Mera: Hayvan otlatmaya ayrılmış, kural olarak özel mülkiyete konu olmayan alan. Mera vasfının kaldırılması ayrı bir süreçtir.
Mevkii: Parselin bulunduğu yerin yerel adı (köy/mahalle içindeki mevki). Tapu kaydında bilgi amaçlı yer alır.
Mevzi imar planı: Mevcut planlı alanın dışında, sınırlı bir bölge için hazırlanan imar planı.
MTAMaden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü: Diri fay haritaları ve jeoloji verilerinin resmî kaynağı.
Muhammen bedel: İhale veya icra satışında başlangıç olarak belirlenen tahmini bedel.
Muhdesat: Taşınmaz üzerindeki, malikten başkasına ait yapı veya ağaç gibi eklentiler. Tapuya beyan olarak işlenebilir.
Müşterek mülkiyet: Paylı mülkiyet. Her malikin belirli bir payı vardır ve payını ayrıca satabilir.

N

Nazım imar planı: Genellikle 1/5.000 ölçekli; bölgelerin kullanım biçimini ve yoğunluğunu belirler, tek tek parsel için yapılaşma şartı vermez.
Nitelik (Vasıf): Tapuda taşınmazın ne olduğunu belirten tanım: tarla, bağ, bahçe, arsa, zeytinlik, ham toprak gibi. Arsa ile arazi ayrımı buradan okunur.

O

Orman vasfı: Orman sayılan alan. Özel mülkiyete konu olmaz; orman sınırı içinde kalan taşınmaz alınıp satılamaz.
OSBOrganize Sanayi Bölgesi: Sanayi yatırımları için altyapısı hazırlanmış, kendi mevzuatı olan planlı alan. Tahsis usulü ve yapılaşma şartları farklıdır.

Ö

ÖÇKÖzel Çevre Koruma Bölgesi: Çevresel değeri nedeniyle özel statüyle korunan bölge. Yapılaşma ayrı kurallara tabidir.
Ön alım hakkı (Şufa): Paylı mülkiyette, bir paydaş payını üçüncü kişiye satarsa diğer paydaşların aynı şartlarla o payı alma hakkı.

P

Pafta: Kadastro haritasının bölündüğü standart paftalardan biri; parselin hangi harita sayfasında olduğunu gösteren koddur (ör. H23c03a1).
Parsel: Sınırları belirlenmiş, tapu kütüğüne ayrı numarayla kaydedilmiş tek bir taşınmaz. Arsa/arazi alım satımının temel birimidir.
Parsel künyesi: Ada/parsel, yüzölçümü, nitelik ve pafta bilgisini bir arada gösteren kimlik kartı. TKGM verisinden üretilir.
Parselasyon planı: İmar planına göre arazinin yeniden düzenlenip imar parsellerine ayrılması işlemi (18. madde uygulaması olarak da anılır).
Plan notu: İmar planının ayrılmaz parçası olan yazılı kurallar. Emsal, kat adedi, kullanım kısıtları çoğu zaman burada yazar.

R

Rayiç bedel: Bir taşınmazın piyasadaki güncel değeri. Belediyenin vergiye esas rayiç değeri piyasa değerinden düşük olabilir.
Risk primi: Parselin üzerine denk gelen kısıt katmanlarının (fay, sit, koruma alanı) 0–100 arası bir puana çevrilmiş hâli. Primi hangi katmanın yükselttiği tek tek yazılır.
Risk sertifikası: Parselin katman isabetlerini, skorunu ve kaynak kurum atfını tek A4 sayfaya döken yazdırılabilir belge. Resmî bir belge değildir; alıcıya sunum içindir.
Riskli yapı: Yapılan tespit sonucu yıkılma riski taşıdığı belirlenen yapı. Tapuya şerh edilir ve dönüşüm sürecine girer.
Röperli kroki: Parselin sınır noktalarının sabit referanslara göre ölçülerini gösteren resmî belge. Aplikasyon ve inşaat ruhsatı süreçlerinde istenir.
Ruhsat (Yapı ruhsatı): Belediyenin yapı yapılmasına izin veren belgesi. Ruhsatsız yapı kaçak sayılır.
Ruhsat triyajı: Yapılaşmanın önündeki engelleri yeşil/sarı/kırmızı bandına ayıran ve sıradaki resmî adımı gösteren özet.

S

Saçak seviyesi: Yapının çatı saçağının bittiği kot. Yükseklik hesabında referans alınır.
Sanayi parseli: İmar planında sanayi kullanımına ayrılmış parsel. OSB içinde veya dışında olabilir; şartları farklıdır.
Satış vaadi sözleşmesi: Tarafların ileride satış yapmayı taahhüt ettiği, noterde düzenlenen sözleşme. Tapuya şerh edilebilir.
SİT alanı: Doğal, arkeolojik, kentsel veya tarihî değeri nedeniyle korunan alan. Derecesine göre yapılaşma ağır kısıtlanır ya da tümüyle yasaklanır.
SPK lisanslı değerleme: Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş şirket veya uzmanın yaptığı resmî değerleme.
Sulu / kuru tarım arazisi: Sulama imkânı olan ve olmayan arazi ayrımı. Verimlilik ve değer üzerinde belirleyicidir.

Ş

Şerh: Tapu kütüğüne işlenen, taşınmazla ilgili kişisel hak veya kısıtlama kaydı (satış vaadi, kira, aile konutu gibi).

T

TAKSTaban Alanı Kat Sayısı: Yapının zemindeki oturum alanının parsel alanına oranı. TAKS 0,30 ise 1.000 m² parselde en fazla 300 m² taban oturumu yapılabilir.
Taksim: Ortak mülkiyetteki taşınmazın malikler arasında paylaştırılması. Anlaşmayla ya da mahkeme yoluyla olur.
Takyidat: Tapu kaydındaki tüm kısıtlama ve yüklerin (ipotek, haciz, şerh, beyan) ortak adı. «Takyidatsız tapu» yük bulunmadığı anlamına gelir.
Tapu harcı: Tapu devrinde alıcı ve satıcıdan alınan harç. Beyan edilen bedel üzerinden hesaplanır ve emlak vergi değerinin altında olamaz.
Tapu kütüğü: Taşınmazların mülkiyet ve hak durumunun tutulduğu resmî sicil. Ada/parsel bazında düzenlenir.
Tapu tahsis belgesi: Gecekondu mevzuatı kapsamında verilmiş, mülkiyet belgesi olmayan tahsis kaydı. Tapuya dönüşmesi ayrı bir işlemdir.
Tarım dışı amaçlı kullanım izni: Tarım arazisinde tarım dışı yapı/kullanım için alınması gereken izin. İzin olmadan yapılan kullanım yaptırıma tabidir.
Tarla: Tapuda tarımsal üretim için kullanıldığı belirtilen arazi vasfı.
Taşkın alanı: Akarsu taşkınlarında su altında kalabilecek alan. DSİ tarafından belirlenir, yapılaşma kısıtlanır.
TBDYTürkiye Bina Deprem Yönetmeliği: Binaların depreme dayanıklı tasarımına ilişkin yürürlükteki yönetmelik (2018).
Terk: Yol, yeşil alan gibi kamu kullanımına ayrılan kısmın parselden bedelsiz ayrılması.
Tescil harici alan: Kadastroda tapuya bağlanmamış yer (yol, dere yatağı, kayalık gibi). Mülkiyete konu değildir.
Tevhit: Birden fazla komşu parselin birleştirilerek tek parsel hâline getirilmesi.
TKGMTapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü: Tapu kayıtları ve kadastro haritalarından sorumlu kurum.
Toprak koruma kurulu: Tarım arazisinin amaç dışı kullanımına ilişkin talepleri değerlendiren il düzeyindeki kurul.
TUCBSTürkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi: Kamu kurumlarının coğrafi verilerini ortak standartla paylaştığı ulusal altyapı. İmar, koruma, afet katmanları buradan gelir.

U

UCBPUlusal Coğrafi Bilgi Platformu: TUCBS verilerinin sunulduğu platform.
Uygulama imar planı: Genellikle 1/1.000 ölçekli; yapı adalarını, yolları ve parsel bazında yapılaşma şartlarını (kat adedi, çekme mesafesi, TAKS/KAKS) gösterir.

V

Vaziyet planı: Parsel üzerindeki yapıların, yolların ve açık alanların yerleşimini gösteren plan. Ruhsat dosyasının ekidir.

W

WFSWeb Feature Service: Harita katmanını **vektör veri** olarak sunan servis; geometri ve öznitelikler okunabilir.
WMSWeb Map Service: Harita katmanını hazır **görüntü** olarak sunan servis. Görüntüyü haritanıza bindirir ama üzerindeki yazıları veri olarak vermez.

Y

Yapı adası: İmar planında yollarla çevrelenmiş, üzerinde yapı yapılabilecek alan.
Yapı denetim: Yapının ruhsat ve projeye uygun yapıldığını denetleyen, kanunla zorunlu kılınmış kuruluş.
Yapı kayıt belgesi: 2018 imar barışı kapsamında, ruhsatsız/ruhsata aykırı yapılar için alınan kayıt belgesi. Yapıyı kayda alır, imara uygun hâle getirmez.
Yapı nizamı: Yapıların birbirine göre düzeni: ayrık (her yönden boşluk), bitişik (komşu duvara bitişik) veya blok nizam.
Yapı yaklaşma mesafesi: Yapının parsel sınırlarına veya yola en fazla ne kadar yaklaşabileceğini belirleyen mesafe. Çekme mesafesi de denir.
Yençok (Hmax)Yapının en çok yüksekliği: Yapının ulaşabileceği azami yükseklik. Metre cinsinden ya da kat adediyle verilir.
Yol istikamet planı: Yolun genişliğini ve güzergâhını gösteren, yapı ruhsatı öncesinde alınan belge.
Yola terk: Parselin bir kısmının imar planındaki yol için bedelsiz olarak kamuya bırakılması. Ruhsat alınabilmesi için çoğu zaman ön şarttır.
Yüzölçümü: Parselin metrekare cinsinden alanı. Tapuda yazan resmî değerdir; harita üzerinden ölçülen alan küçük farklar gösterebilir.

Z

Zemin etüdü: Yapı öncesinde zeminin taşıma gücünü ve davranışını belirleyen jeoteknik inceleme. Ruhsat için zorunludur.
Zeytinlik: Zeytin ağacı bulunan arazi. Zeytinliklerde kullanım değişikliği özel mevzuatla ağır biçimde kısıtlanmıştır.
Zilyetlik: Bir taşınmazı fiilen elinde bulundurma. Tapu kadar güçlü değildir ama bazı hâllerde tescil talebine dayanak olabilir.

Glossary

Land terminology glossary

129 terms you meet in the title deed, the zoning certificate and the sale process — plain definitions, expanded abbreviations and the pairs people most often mix up.

This glossary is for information only and is not legal advice. For official matters consult the relevant municipality, land registry or agency — the binding document is the one they issue.

Terms and definitions are given in Turkish: these are Turkish legal terms of art (ifraz, kat irtifakı) and inventing English equivalents would misrepresent the land register.

#

2/B arazisi: Orman niteliğini yitirdiği tespit edilip orman sınırları dışına çıkarılmış alan. Özel kanunla satışa açılmıştır, tapu durumu ayrıca incelenmelidir.

A

Acele kamulaştırma: Kanunda sayılan ivedi hâllerde, bedel tespiti sonradan yapılmak üzere taşınmaza el konulması usulü.
Ada: Kadastroda, çevresi yollar veya doğal sınırlarla kuşatılmış parsel topluluğuna verilen numara. Bir adanın içinde birden çok parsel bulunur.
Aplikasyon: Tapudaki parsel sınırlarının arazide zemine işaretlenmesi. Kadastro müdürlüğünce ücretli olarak yapılır; komşu sınır anlaşmazlıklarında ilk adımdır.
Arazi: İmar planı dışında kalan, çoğunlukla tarımsal nitelikli taşınmaz.
Arazi kullanım kabiliyet sınıfı: Toprağın tarımsal kullanıma uygunluğunu I–VIII arası derecelendiren sınıflandırma. I. sınıf en verimli, VIII. sınıf tarıma elverişsizdir.
Arsa: İmar planı içinde kalan, üzerinde yapı yapılabilen parsel.

B

Bağ: Üzüm yetiştirilen arazi vasfı.
Bahçe: Meyve ağacı veya sebze yetiştirilen arazi vasfı.
Beyan: Tapu kütüğünde taşınmazın fiilî/hukukî durumunu bildiren kayıt (yapı kayıt belgesi, kamulaştırma şerhi, muhdesat gibi).

C

Cins tashihi: Tapudaki niteliğin fiilî duruma göre düzeltilmesi (ör. üzerine bina yapılan tarlanın 'arsa'ya çevrilmesi).

Ç

Çayır: Doğal olarak ot veren, biçilmeye elverişli alan.
ÇEDÇevresel Etki Değerlendirmesi: Belirli yatırımların çevreye etkisinin önceden incelendiği zorunlu süreç.
Çevre düzeni planı: Genellikle 1/100.000 ölçekli, bölge ölçeğinde arazi kullanım kararlarını veren üst ölçekli plan.

D

Değer artış kazancı vergisi: Taşınmazın belirli süre içinde elden çıkarılmasından doğan kazanca uygulanan gelir vergisi. Süre ve istisnalar için güncel mevzuata bakılmalıdır.
Dekar (da): 1.000 m². Tarım arazilerinde yaygın kullanılır.
Dijital vitrin: Parselin videosu, künyesi ve haritasıyla birlikte paylaşılabilir tek bağlantıya dönüştüğü sayfa.
Diri fay: Yakın jeolojik dönemde hareket etmiş, deprem üretme potansiyeli olan fay. Resmî kaynağı MTA diri fay haritasıdır.
DOPDüzenleme Ortaklık Payı: Parselasyon sırasında yol, meydan, park, otopark ve yeşil alan gibi ortak kamu alanları için parselden BEDELSİZ kesilen pay. İmar Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca düzenlemeye giren alanın **en çok %45'i** kadar olabilir.
Dönüm: Günümüzde 1.000 m² (dekar) karşılığında kullanılır. Eski (Osmanlı) dönüm ~919 m²'dir; eski kayıtlarda fark yaratabilir.
DSİDevlet Su İşleri: Su kaynakları, taşkın ve sulama konularında yetkili kurum.

E

Ecrimisil: Bir taşınmazı haksız kullanan kişiden istenen kullanım bedeli (işgal tazminatı). Hazine arazilerinde sık karşılaşılır.
Ekspertiz (Değerleme): Taşınmazın değerinin uzmanca tespiti. Kredi kullanımında SPK lisanslı değerleme şirketi raporu istenir.
Emlak vergi değeri: Belediyenin emlak vergisi hesabında esas aldığı değer. Tapu harcı için taban oluşturur.
Emsal (E): KAKS ile aynı anlamda kullanılır; planlarda çoğunlukla 'E=' biçiminde yazılır.

F

Fay yasak kuşağı: Diri fay hattı boyunca yapılaşmanın kısıtlandığı veya yasaklandığı şerit. Genişliği yapılan çalışmaya göre belirlenir.

H

Haciz: Borç nedeniyle taşınmaza konulan resmî kısıtlama. Haciz varken satış yapılabilir ama alıcı yükü devralır.
Ham toprak: Tapuda işlenmemiş, vasfı belirlenmemiş arazi için kullanılan tanım.
Hazine arazisi: Mülkiyeti Devlete ait taşınmaz. Satış, kiralama veya irtifak yoluyla değerlendirilir.
Hektar (ha): 10.000 m², yani 10 dönüm.
Heyelan alanı: Zemin kaymasının gözlendiği veya beklendiği alan. Afet mevzuatı kapsamında yapı yasağı getirilebilir.
Hisse: Bir taşınmazın birden fazla kişiye ait olması durumunda her malikin sahip olduğu pay (ör. 1/4).
Hisseli tapu: Birden çok malikin pay sahibi olduğu tapu. Arsa payı belirli olsa bile fiilî kullanım alanı tapuda tanımlı değildir; ifraz ya da taksim gerekir.

İ

İcra satışı: Borç nedeniyle taşınmazın icra dairesince açık artırmayla satılması.
İfraz: Bir parselin iki veya daha fazla parsele bölünmesi.
İmar affı: Belirli tarihe kadar yapılmış ruhsatsız/aykırı yapıların kayda alınmasını sağlayan geçici düzenleme. Türkiye'de sonuncusu 2018 imar barışıdır.
İmar barışı: 2018'de, kayıt dışı yapıların yapı kayıt belgesiyle kayda alınmasını sağlayan düzenleme.
İmar durumu belgesi: Belediyenin, bir parselde ne yapılabileceğini resmî olarak bildirdiği belge (çap/imar çapı da denir). Yapılaşma şartlarının tek bağlayıcı kaynağıdır.
İmar fırsat skoru: Uygulama imarı sinyali ile fiyat bandı iskontosunu birleştiren 0–100 arası gösterge. İmar durumu belgesi yerine geçmez.
İmar planı: Bir alanın nasıl kullanılacağını ve yapılaşacağını belirleyen resmî plan. Ölçeğine göre çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planı olarak kademelenir.
İntifa hakkı: Taşınmazı kullanma ve semerelerinden yararlanma hakkı. Mülkiyet başkasında kalır.
İpotek: Bir alacağın teminatı olarak taşınmaz üzerine konulan rehin. Borç ödenmezse taşınmaz sattırılabilir.
İrtifak hakkı: Bir taşınmaz üzerinde başkası lehine kurulan sınırlı ayni hak (geçit, enerji hattı, su hattı gibi). Tapuya şerh edilir ve kullanımı kısıtlar.
İskân (Yapı kullanma izni): Yapının ruhsata ve projesine uygun bittiğini gösteren belge. Abonelikler ve kat mülkiyeti için gereklidir.
İştirak halinde mülkiyet: Elbirliği mülkiyeti. Genellikle miras yoluyla oluşur; paylar ayrılmamıştır, tasarruf için tüm maliklerin birlikte hareket etmesi gerekir.
İzale-i şuyu: Ortaklığın giderilmesi davası. Paydaşlar anlaşamazsa taşınmaz mahkeme kararıyla satılır ve bedel paylaştırılır.

K

KAKS (Emsal)Kat Alanı Kat Sayısı: Toplam inşaat alanının parsel alanına oranı. KAKS 1,50 ise 1.000 m² parselde toplam 1.500 m² inşaat yapılabilir.
Kaks/Taks aşımı: Ruhsata esas plandaki TAKS veya KAKS değerinin üzerinde yapılaşma. Ruhsata aykırılık sayılır; yıkım ve para cezası doğurabilir.
Kamulaştırma: Kamu yararı için taşınmazın bedeli ödenerek idare tarafından alınması.
Kamulaştırma şerhi: Taşınmazın kamulaştırılacağını tapuya bildiren kayıt. Şerh varken satış yapılabilir ama alıcı süreci devralır.
Kapora: Satışın bağlanması için verilen ön ödeme. Hukuki niteliği (cayma parası mı, pey akçesi mi) sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Kat adedi: Planda izin verilen kat sayısı. Genellikle plan üzerinde kısaltmayla gösterilir (ör. 3 kat için 'K3').
Kat irtifakı: Henüz tamamlanmamış yapıda, bağımsız bölümler üzerinde kurulan haktır. Yapı bitip iskân alınınca kat mülkiyetine çevrilir.
Kat mülkiyeti: Tamamlanmış yapıdaki bağımsız bölümün (daire, dükkân) ayrı tapuya bağlanmış tam mülkiyeti.
Kaya düşmesi: Eğimli arazide kopan kaya bloklarının düşme riski taşıdığı alan.
Kentsel dönüşüm: Riskli yapı veya riskli alanların yenilenmesi süreci. 6306 sayılı Kanun (7471 s. K. reformu) kapsamında yürütülür; karar nisabı paydaşların hisseleri oranında salt çoğunluğudur (%50+1) ve bildirimler muhtarlıkta 15 günlük ilanla da yapılabilir.
Kısıtlılık şerhi: Taşınmazın kullanımını sınırlayan idari kayıt (kamulaştırma kararı, imar planı kısıtı, riskli alan gibi). Alım öncesi tapu kaydından mutlaka okunur.
KOPKamu Ortaklık Payı: Okul, cami, sağlık tesisi, kamu binası gibi kamu HİZMET alanları için düzenleme alanından ayrılan kısım. DOP'tan farkı: bedelsiz değildir — bu alanlar ilgili idarece kamulaştırılır ya da bedeli ödenir.
Koridor izleyici: Enerji nakil hattı, yol ve altyapı koridorlarının parsele uzaklığını ölçen, tampon mesafe içindeyse uyaran yüzey.
Koruma kurulu: SİT alanlarında yapılacak işlemlere karar veren kurul. İzni olmadan uygulama yapılamaz.
Kot: Yükseklik referans noktası. Yapının hangi seviyeden ölçüleceği (yol kotu, tabii zemin kotu) plan ve yönetmelikle belirlenir.

L

Likefaksiyon (Sıvılaşma): Suya doygun gevşek zeminin deprem sırasında sıvı gibi davranması. Yapı için ciddi risktir.

M

m² birim fiyatı: Toplam bedelin yüzölçümüne bölünmesiyle bulunan karşılaştırma ölçüsü. Farklı büyüklükteki parselleri kıyaslamayı sağlar.
MEGSİSMekânsal Gayrimenkul Sistemi: TKGM'nin kadastro parsel sınırlarını sunduğu ulusal coğrafi sistem. Parselo, ulusal CBS standartlarına ve veri lisanslama kurallarına uygun parsel geometrisi modelleriyle çalışır.
Mera: Hayvan otlatmaya ayrılmış, kural olarak özel mülkiyete konu olmayan alan. Mera vasfının kaldırılması ayrı bir süreçtir.
Mevkii: Parselin bulunduğu yerin yerel adı (köy/mahalle içindeki mevki). Tapu kaydında bilgi amaçlı yer alır.
Mevzi imar planı: Mevcut planlı alanın dışında, sınırlı bir bölge için hazırlanan imar planı.
MTAMaden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü: Diri fay haritaları ve jeoloji verilerinin resmî kaynağı.
Muhammen bedel: İhale veya icra satışında başlangıç olarak belirlenen tahmini bedel.
Muhdesat: Taşınmaz üzerindeki, malikten başkasına ait yapı veya ağaç gibi eklentiler. Tapuya beyan olarak işlenebilir.
Müşterek mülkiyet: Paylı mülkiyet. Her malikin belirli bir payı vardır ve payını ayrıca satabilir.

N

Nazım imar planı: Genellikle 1/5.000 ölçekli; bölgelerin kullanım biçimini ve yoğunluğunu belirler, tek tek parsel için yapılaşma şartı vermez.
Nitelik (Vasıf): Tapuda taşınmazın ne olduğunu belirten tanım: tarla, bağ, bahçe, arsa, zeytinlik, ham toprak gibi. Arsa ile arazi ayrımı buradan okunur.

O

Orman vasfı: Orman sayılan alan. Özel mülkiyete konu olmaz; orman sınırı içinde kalan taşınmaz alınıp satılamaz.
OSBOrganize Sanayi Bölgesi: Sanayi yatırımları için altyapısı hazırlanmış, kendi mevzuatı olan planlı alan. Tahsis usulü ve yapılaşma şartları farklıdır.

Ö

ÖÇKÖzel Çevre Koruma Bölgesi: Çevresel değeri nedeniyle özel statüyle korunan bölge. Yapılaşma ayrı kurallara tabidir.
Ön alım hakkı (Şufa): Paylı mülkiyette, bir paydaş payını üçüncü kişiye satarsa diğer paydaşların aynı şartlarla o payı alma hakkı.

P

Pafta: Kadastro haritasının bölündüğü standart paftalardan biri; parselin hangi harita sayfasında olduğunu gösteren koddur (ör. H23c03a1).
Parsel: Sınırları belirlenmiş, tapu kütüğüne ayrı numarayla kaydedilmiş tek bir taşınmaz. Arsa/arazi alım satımının temel birimidir.
Parsel künyesi: Ada/parsel, yüzölçümü, nitelik ve pafta bilgisini bir arada gösteren kimlik kartı. TKGM verisinden üretilir.
Parselasyon planı: İmar planına göre arazinin yeniden düzenlenip imar parsellerine ayrılması işlemi (18. madde uygulaması olarak da anılır).
Plan notu: İmar planının ayrılmaz parçası olan yazılı kurallar. Emsal, kat adedi, kullanım kısıtları çoğu zaman burada yazar.

R

Rayiç bedel: Bir taşınmazın piyasadaki güncel değeri. Belediyenin vergiye esas rayiç değeri piyasa değerinden düşük olabilir.
Risk primi: Parselin üzerine denk gelen kısıt katmanlarının (fay, sit, koruma alanı) 0–100 arası bir puana çevrilmiş hâli. Primi hangi katmanın yükselttiği tek tek yazılır.
Risk sertifikası: Parselin katman isabetlerini, skorunu ve kaynak kurum atfını tek A4 sayfaya döken yazdırılabilir belge. Resmî bir belge değildir; alıcıya sunum içindir.
Riskli yapı: Yapılan tespit sonucu yıkılma riski taşıdığı belirlenen yapı. Tapuya şerh edilir ve dönüşüm sürecine girer.
Röperli kroki: Parselin sınır noktalarının sabit referanslara göre ölçülerini gösteren resmî belge. Aplikasyon ve inşaat ruhsatı süreçlerinde istenir.
Ruhsat (Yapı ruhsatı): Belediyenin yapı yapılmasına izin veren belgesi. Ruhsatsız yapı kaçak sayılır.
Ruhsat triyajı: Yapılaşmanın önündeki engelleri yeşil/sarı/kırmızı bandına ayıran ve sıradaki resmî adımı gösteren özet.

S

Saçak seviyesi: Yapının çatı saçağının bittiği kot. Yükseklik hesabında referans alınır.
Sanayi parseli: İmar planında sanayi kullanımına ayrılmış parsel. OSB içinde veya dışında olabilir; şartları farklıdır.
Satış vaadi sözleşmesi: Tarafların ileride satış yapmayı taahhüt ettiği, noterde düzenlenen sözleşme. Tapuya şerh edilebilir.
SİT alanı: Doğal, arkeolojik, kentsel veya tarihî değeri nedeniyle korunan alan. Derecesine göre yapılaşma ağır kısıtlanır ya da tümüyle yasaklanır.
SPK lisanslı değerleme: Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş şirket veya uzmanın yaptığı resmî değerleme.
Sulu / kuru tarım arazisi: Sulama imkânı olan ve olmayan arazi ayrımı. Verimlilik ve değer üzerinde belirleyicidir.

Ş

Şerh: Tapu kütüğüne işlenen, taşınmazla ilgili kişisel hak veya kısıtlama kaydı (satış vaadi, kira, aile konutu gibi).

T

TAKSTaban Alanı Kat Sayısı: Yapının zemindeki oturum alanının parsel alanına oranı. TAKS 0,30 ise 1.000 m² parselde en fazla 300 m² taban oturumu yapılabilir.
Taksim: Ortak mülkiyetteki taşınmazın malikler arasında paylaştırılması. Anlaşmayla ya da mahkeme yoluyla olur.
Takyidat: Tapu kaydındaki tüm kısıtlama ve yüklerin (ipotek, haciz, şerh, beyan) ortak adı. «Takyidatsız tapu» yük bulunmadığı anlamına gelir.
Tapu harcı: Tapu devrinde alıcı ve satıcıdan alınan harç. Beyan edilen bedel üzerinden hesaplanır ve emlak vergi değerinin altında olamaz.
Tapu kütüğü: Taşınmazların mülkiyet ve hak durumunun tutulduğu resmî sicil. Ada/parsel bazında düzenlenir.
Tapu tahsis belgesi: Gecekondu mevzuatı kapsamında verilmiş, mülkiyet belgesi olmayan tahsis kaydı. Tapuya dönüşmesi ayrı bir işlemdir.
Tarım dışı amaçlı kullanım izni: Tarım arazisinde tarım dışı yapı/kullanım için alınması gereken izin. İzin olmadan yapılan kullanım yaptırıma tabidir.
Tarla: Tapuda tarımsal üretim için kullanıldığı belirtilen arazi vasfı.
Taşkın alanı: Akarsu taşkınlarında su altında kalabilecek alan. DSİ tarafından belirlenir, yapılaşma kısıtlanır.
TBDYTürkiye Bina Deprem Yönetmeliği: Binaların depreme dayanıklı tasarımına ilişkin yürürlükteki yönetmelik (2018).
Terk: Yol, yeşil alan gibi kamu kullanımına ayrılan kısmın parselden bedelsiz ayrılması.
Tescil harici alan: Kadastroda tapuya bağlanmamış yer (yol, dere yatağı, kayalık gibi). Mülkiyete konu değildir.
Tevhit: Birden fazla komşu parselin birleştirilerek tek parsel hâline getirilmesi.
TKGMTapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü: Tapu kayıtları ve kadastro haritalarından sorumlu kurum.
Toprak koruma kurulu: Tarım arazisinin amaç dışı kullanımına ilişkin talepleri değerlendiren il düzeyindeki kurul.
TUCBSTürkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi: Kamu kurumlarının coğrafi verilerini ortak standartla paylaştığı ulusal altyapı. İmar, koruma, afet katmanları buradan gelir.

U

UCBPUlusal Coğrafi Bilgi Platformu: TUCBS verilerinin sunulduğu platform.
Uygulama imar planı: Genellikle 1/1.000 ölçekli; yapı adalarını, yolları ve parsel bazında yapılaşma şartlarını (kat adedi, çekme mesafesi, TAKS/KAKS) gösterir.

V

Vaziyet planı: Parsel üzerindeki yapıların, yolların ve açık alanların yerleşimini gösteren plan. Ruhsat dosyasının ekidir.

W

WFSWeb Feature Service: Harita katmanını **vektör veri** olarak sunan servis; geometri ve öznitelikler okunabilir.
WMSWeb Map Service: Harita katmanını hazır **görüntü** olarak sunan servis. Görüntüyü haritanıza bindirir ama üzerindeki yazıları veri olarak vermez.

Y

Yapı adası: İmar planında yollarla çevrelenmiş, üzerinde yapı yapılabilecek alan.
Yapı denetim: Yapının ruhsat ve projeye uygun yapıldığını denetleyen, kanunla zorunlu kılınmış kuruluş.
Yapı kayıt belgesi: 2018 imar barışı kapsamında, ruhsatsız/ruhsata aykırı yapılar için alınan kayıt belgesi. Yapıyı kayda alır, imara uygun hâle getirmez.
Yapı nizamı: Yapıların birbirine göre düzeni: ayrık (her yönden boşluk), bitişik (komşu duvara bitişik) veya blok nizam.
Yapı yaklaşma mesafesi: Yapının parsel sınırlarına veya yola en fazla ne kadar yaklaşabileceğini belirleyen mesafe. Çekme mesafesi de denir.
Yençok (Hmax)Yapının en çok yüksekliği: Yapının ulaşabileceği azami yükseklik. Metre cinsinden ya da kat adediyle verilir.
Yol istikamet planı: Yolun genişliğini ve güzergâhını gösteren, yapı ruhsatı öncesinde alınan belge.
Yola terk: Parselin bir kısmının imar planındaki yol için bedelsiz olarak kamuya bırakılması. Ruhsat alınabilmesi için çoğu zaman ön şarttır.
Yüzölçümü: Parselin metrekare cinsinden alanı. Tapuda yazan resmî değerdir; harita üzerinden ölçülen alan küçük farklar gösterebilir.

Z

Zemin etüdü: Yapı öncesinde zeminin taşıma gücünü ve davranışını belirleyen jeoteknik inceleme. Ruhsat için zorunludur.
Zeytinlik: Zeytin ağacı bulunan arazi. Zeytinliklerde kullanım değişikliği özel mevzuatla ağır biçimde kısıtlanmıştır.
Zilyetlik: Bir taşınmazı fiilen elinde bulundurma. Tapu kadar güçlü değildir ama bazı hâllerde tescil talebine dayanak olabilir.